ZAZPI IZAR MADRILGO GORRIAN

(2004ko martxoan idatzia eta apirilaren 4ko BERRIAn argitaratua)

ATARIKOA (New York 2001/9/11)

 “Beherantz egin zuten jauzi, suak hartutako solairuetatik: / bat, bi, beste zenbaitek, / goragotik, beheragotik. / Argazkiak bizirik iraunarazi zituen, / eta hala mantentzen ditu oraindik, / lurrak gaindi, lurrerantz. / Batasun bat osatzen dute guztien artean/ norbere aurpegiarekin, / ezkutuko odolarekin. / Denbora soberan dago / haizeak adatsak kiribiltzeko / eta patriketatik giltzak, zenbait txanpon / erori bitartean. / Bertan diraute airearen esku, / berriki zabaldu den / espazioen esparruan. / Bi gauza baino ezin dut egin beraiengatik: / hegaldatze hau deskribatu / eta ez esan azken hitza”.

 Wislawa Szymborska, Irailak 11ren argazkia

BAT. Nire jendea

Trena hartu dut, beste nire Madrilgo larunbat goizetan bezala. Negua da eta eguzkiak ez du giroa berotu oraino. Alucheko geltoki aurrean merkatua ari dira atontzen taldeka ekuadortarrak, errusiarrak, ijitoak eta besteak.

Bagoia erdi hutsik doa, eta parean jarri zait. Egun batzuetako bizarra eta zenbait zauritxo egin berriak, noble bezain zaildua egiten zaidan aurpegia. Pakete bat du eskutan, mimoz ireki du, eta bertatik egunkariak, libururen bat, bi goxoki kaxa zelofan eta irudi distiratsuz bilduak atera ditu.

Zergatik harrapatu nau gizon bakarti honek, oraindik liburuak ireki gabe, kaxak urratu gabe, egunkarien berrietara jarri gabe denbora geldo batean ukitu, begiratzen dituen bitartean? Bere ezpainen lerro marka da agian, hortzak estutu eta ezpain-zeharrak beherantz eraman eta eutsi behar horrek, aldi berean duintasuna eta negarrari eusteko erabiltzen dugun keinu horrek… Edo agian berak irudikatzen duelako oraintxe neu ere naizen atzerritarraren izaerarik hurbilena; etxetik urruti egon arren norbait berarekin akordatzen denarena…

Taupadak azkartzen zaizkio, eta bera ere bada nor. Bada bagoi horretan berak bakarrik uler ditzakeen hizki zirilikoek betetzen dituzten paper, liburu, goxoki kaxa haiek eskuekin ukitzen duen gizasemea. Noizbait zabaldu eta dastatuko dituen altxor horien, denbora geldo eta bete horren jabea.

Gizon horren irudia daukat egunotan, Madrilgo trenen sarraskia jakin dudanetik, Atochara eramaten gaituzten tren goiztiar horiena, mundu osoko herritarrok bizitzari amore eman eta ausardiaz, kolpeak aurpegian, altxorren bat esku artean, hortzak estutu eta, oraingoan bai, negarrari ematen diogunona.

BI. Seinaleak

 Itzuli naiz Madrilera, eztandak gertatu eta zortzi egunen bueltan. Nireago eta aldi berean ezezagunago irudikatzen dudan hiri honetara.

Atochan jaitsi naiz trenetik gaur ere, eta arreta bereziz erreparatu diot inguruari. Ez dut gertatutakoaren arrastorik sumatzen. Eguna argia da, eta Deliciasetik behera noa, ohi bezala, baina erneago oraingoan, seinale adierazleren baten zain.

Bai, berehala aurkitu dut ibilbide osoan zehar: dena dago garbiago orain. Garbiago estazioa, bertako garbitzaileak isilago, kontzentrazio handiagoz beren lana bete dutelako; besteetan paper bat edo karkaxa bat erraz botako zutenek, oraingoan keinu automatiko horri eusten diotelako…

Tragediaren erdian guztiok nahi dugulako errugabeen lerroetan ipini; irri, keinu edo hitz desegokirik egin gabe.

Bai, bada beste seinalerik: kalean, beti bezala, arraza eta herri guztietako jendeak daude, baino ez dut arabiar itxurako inor ikusi egunotan. Ezta bat bera ere.

HIRU. Lavapiés

Arraza gehien biltzen diren Madrilgo auzunea da Lavapiés. Baina ez da kontu hau gaur goizekoa. Han egon zen behin judutegia, eta bertan jasan zuten juduek Europako lehenengo ghettoetako bat: 1391n behartuak izan ziren adreiluzko horma bat egitera eta bere itxituran bizitzera, gero sarraski batean ehunka hil zituzten arte; ehun urte geroago, errege-erregina katolikoek egotzi zituzten arte. Han eraiki zen gero Inkisizioaren kartzela, “inbuskeriatan kristautu ziren zerri horiek harrapatzeko”, Alonso de Espinak, orduko errege-erreginen konfesorean hitzetan.

Gaur ez dago holako kartzelarik Lavapiésen, baina bertara joan da polizia sarraskiaren ustezko egileen bila. Zenbait eraikin goitik behera miatu dituzte, irteera guztiak itxi eta gero. Etxez etxe, argazkiak eskutan, bertakoak galdekatuz.

Gertakaria pasa eta hamabi egun geroago ikusi ditut lehen aldiz arabiar bakan batzuk Madrilgo geltoki eta kaleetan. Gainontzekoak ez dira kalera ateratzera ausartzen; ez behintzat konfidantzazko lekuetara ez bada. Ez du inork protestatu: “ez digute errugabetasun presuntzioa errespetatu edo eman diguten tratua ez da egokiena”. Ahotsik apalenean esan dute: geu ere biktimak gara. Badakite etsitzea besterik ez dutela orain. Bizi iraupenerako haziak izan dira.

Al-Aman te etxera eraman nau nire bertako lagunak. Geu gara han ez-arabiar bakarrak, eta bera emakume bakarra. Halere, agurtzen ditu ezagunak, ni aurkeztu. Eskua eman ondoren, askatutakoa bihotzera daramate, burua makurtuz, begiradari eutsiz: “Mohamed naiz”, “ni Juan, urte askoan”. Eseri eta patxadaz gaude berriketan. Nik ilar-purea hartzen dut, berak te berdea. Nire parean dagoenarengana joan zait begia, eskuz jaten ari baita bere gisatu platerkada. Baina urduritasuna somatzen da gizonezkoen joan-etorrian. Ez dago hitz asperturik, ez barrerik.

Kalera irtenda, afrikar beltzak, hego amerikarrak eta txinatarrak dira gehienak, azken hauek euren ezkutuko tailerretan oihal fardelak sartu eta arropak eten gabe ateratzen.

LAU. Zergatik egiten duzu negar

Elkartu naiz nire adiskideekin, eta galdetu egin diogu elkarri: “zer moduz, nola zaude”. Batzuk isilik, besteak negarrari ezin eutsiz. Ez gara nolanahiko lagunak, ez diogu kontsolamendu soila eskaini nahi negarrez ari denari, hitz egin ahal duenean hitzak eskatzen dizkiogu ere, zergatik egiten duzu negar, entzun nahi ditugulako, bere sufrimenduaren hitzak ere nahi ditugulako ezagutu. Eta negarrez jarri direnak hau erantzun digute:

– “Amorruz egiten dut negar nik”, Carmenek, “egokitu zitzaigun luxuzko bizimodu hura guztiz bukatu delako. Oinazeak eta hobenak, gizatasunaren zentzugabeak dena bete dutelako…”.

– “Gainezka nagoelako egiten dut nik negar”, dio Mariak. “Holakoetan neure buruaz ahaztu eta besteen sufrikarioan, ezinegonean galtzen naizelako. Ni neu ezin aurkituz”.

– Eta Sylviak: “Atzerritarra naiz ni, hogeita hamar urtez hemen bizi banaiz ere, hala naiz erabat. Eta egunotan horrenbeste dei jaso ditut hain urruti dagoen nire jaioterritik. Familia, lagunak… guztiak onik gaudela esan diet, baina korapilo hau ezin askaturik nago: ni hil izan banintz ere, hainbeste eta hainbeste akordatuko zirela nitaz! Maitatua naizelako larritzen naiz, eta hausten orain”.

Emakumeek egiten dute negar. Gizonezkoak, berriz, urrutiagotik egiten dugu hitz: “bizitzak aurrera jarraitzen du”, edo “jabetu beharrean gaude”, gure aurpegiak ohi baino serioago, urduriago.

BOST. Kandelak

Atochako geltokian kandelak pilatzen dira, eta banderak, eskuz idatzitako afixak, argazkiak, amorrazioz beteriko oihu isilak, haurrek egindako marrazkiak, utzitako panpin edo ama birjinak. Baina kandelak batez ere, ehunka, milaka kandela, beren gar hauskor eta xumeekin, hil direnen presentzia edo bizi garenon testigantzari eusteko ahaleginean. Inguru horietan nabil ni ere, beste askoren artean, apezik gabeko zeremonia mugagabe honetan.

Baina beste edozeinetan bezala, bada erritorik, bada zentzumenak egokitzeko modurik hemen ere: ibiltzeko era bat, itzali den kandelari sua emateko makurtze bat, elkarren ondoan egoteko distantzia estuago bat, begiradak zuzentzeko manera bat… Eta guzti hori sostengatzeko, beroa dago, ez gizaseme eta emakumeena, kandelen suarena baizik: halako berogailu harrigarri bat osatzen dute guztien artean -nola liteke horren intentsua!

Eta airea eta aurpegietako larruari holakoetan behar den lehortasuna ematen, eta begiei distira berezi hori.

SEI. Santa Eugenia, El Pozo

Hartu dut nik ere tren hori, jakinda hau gertatu izan ez balitz ez litzakeela horrela izango, ez nituzkeela El Pozo del Tío Raimundo edo Santa Eugenia bisitatuko.

Hamar egun pasatu dira sarraskia gertatu zenetik, eta geltoki bakoitzean errepikatzen da Atochan ikusitakoa: kandela gorriak, afixak, argazkiak, loreak… Baina geltokia utzi eta kaleetan barrena, mortu da paraje hau: kale hutsak, eraikin hitsak, desleku batean errotutako bizitokiak.

Hiriko pobreenak pilatu ziren hegoalde honetan, orain berrogei edo hogeita hamar urte, bizi-iraupenerako baino ez zegoen jende andana. Orduan txabolak ziren, eta miseria gorria, eta zerbait beste eraikitzeko grina eta borroka batzuengan.

Orain, kanpotik etorritakoekin handitzen den zerbait baino, barrutik hormigoiez eta adreiluz hegoalderantz doan munstro bat dirudit Madril. Ez da apenas txabolarik ikusten eta etxe horietan izango da haietan ez zegoen gauza onik. Baina egunotan, heriotza ageriago aurkeztu denean, mortu da inguru hau. Kandelak itzali edo belztu dira, loreak zimeldu, eta nabarmenagoak egiten dira zenbaitzuk utzi dituzten irudi dolorosenak: Kristo gurutzean, Ama Birjina oinazetan… zaharregiak ziruditen ikonoak.

Berehala erretiratuko dituzte arrasto guztiok, harri eta burdinazko oroigarriren batek ordezkatuko dituelakoan; piztiaren atzaparrak utzitako orbana bizitzak eragiten dituen beste guztiekin nahastuko denean.

ZAZPI. Pharmakon

Egun hauetan geltokietako iragarki argitsu gehienak Madrilgo Komunitateko Gobernuak bete ditu bere esker ona adierazteko. Ez dago irudirik, hitz handiak soilik. Solemnitate unea da, eta holakoetan denak zuria edo beltza behar du izan nonbait.

Beltza da lehenengo paragrafoa: “Madrilek bere historiako katastroferik latzena bizi berri du”. Sloterdijk: “oroitzapena egitura politiko bezala ulertzen denean, pharmakon edo arma bezala erabiltzen da. Eremu horretan zein dosi har dezakeen erabakitzen duena da burujabea”. Agintariok dosi bakarra dute, dena batera ematen digute bere botika. “…Bihotzik gabeko hiltzaile batzuek ekintza kriminala”, jarraitzen du hitz beltzez betetako paragrafo horrek.

Hortik aurrera, eta gainontzeko zazpiak, hitz zurientzat dira osoki: bigarrena, hirugarrena, laugarrenak, esker hona hurbileko eta urrutikoentzat, guztiak egon baitira, baikara, zegokigun lekuetan. Bosgarrena, osoa, berriemaile guztientzat: “Esker on hau izan bedi hasiera-hasieratik hiritarrei berriak ematen lagundu zuten komunikabide guztiontzat ere, egunez egun beren ekintza eta sostenguarekin biktimei laguntzen jarraitzen baitute”. Ez al da maltzurkeria guztiak eta beti hitzak etengabe erabili behar hori?: “ Harro esan genezake madrildarrek, madrildar guztiek, beren betebehar zibikoak guztiz bete dituztela… guztiek bete dute bete beharrekoa”. (Ez, losintxaz ahuldu nahi gaituztela iruditzen zait).

Azkenean, ni bezala metroan gora eta behera gabiltzanok heroiak egiten gaituzte (“heroi anonimoak”, dio panfletoak), hirugarren pertsonara pasatuz: “Beraiek idatzi dute betiko geratuko den Madrilgo historiaren orririk handienetako bat”.

Hain da latza Herioren atzamarkada, lehenbailehen itxi beharrean gaudela nonbait; arruntegia edo arinegia bilakatzen du horrek egia eta gezurraren arteko dema. Ni bezala, jende asko geratzen da bere bidean hitzok irakurtzen. Burujabe bihur gaitzaketen gure neurriko dosia antzematen.

HITZATZEA

“Gaur egun, asaldura da hiritarraren lehen betebeharra. Ez dugu horregatik behartutako soldaduskaren premiarik jada. Betebeharrezkoa da, alabaina, gai orokorrei zor zaion zerbitzua, hau da, gizabanakoak gizarte osoari dagozkien psikosien estimuluen eroale izateko eskatzen zaion funtzioa. Konsignen mobilizaziorako prest egotea exijitzen zaigu. Eta egun, horretarako prest ez dagoena, gizarteak bakoitzari identitate-zerbitzurako eskatzen zaigun begiradapean jarri nahi ez duena, disidente bihurtzn da, hitz honen zentzurik estuenean: ‘nire herriaren alde arma bat erabili baino, nahiago dut agure inkontinente batzuk zaintzea’ aldarrikatuz”

Peter Sloterdijk

image_pdfimage_print
facebooktwittergoogle_plustumblrmail

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *